ADRES: Hobyar mah. aşirefendi cd. bornovalı han kat: 5 no:60-61 sirkeci/istanbul
TEL: 0212 526 94 30
FAKS: 0212 526 94 31
Dış Ticaret Mevzuatı
Kambiyo Mevzuatı
İÇİNDEKİLER
I.KAMBİYO MEVZUATINA İLİŞKİN GENEL BİLGİ
a- Yürürlükteki Kambiyo Mevzuatı
b- Kambiyo İle İlgili Tanımlar
II.İHRACAT BEDELLERİNİN TAHSİLİ
III.İHRACAT BEDELLERİNİN TAHSİL SÜRELERİ
a- Genel Esaslar
b- Tahsil Süreleri
IV.EK SÜRELER
a- Mücbir Sebep Halleri
b- Mücbir Sebep Hallerinin Tevsiki
V.YURDA GETİRİLMESİ ZORUNLU İHRACAT BEDELLERİNDEN YAPILABİLECEK TERKİNLER
VI.YURDA GETİRİLMESİ ZORUNLU İHRACAT BEDELLERİNDEN YAPILABİLECEK İNDİRİMLER
VII.İHRACAT BEDELLERİNİN SÜRESİ İÇİNDE YURDA GETİRİLMEMESİ HALİNDE KUR FARKININ DESTEKLEME FİYAT İSTİKRAR FONUNA (DFİF) YATIRILMASI
VIII.MAHSUBEN ÖDEME
IX.DÖVİZ TEVDİAT HESABI
X.İHRACAT HESABININ KAPATILMASI VE İHBAR
XI.İHRACAT HESABININ KAPATILMASINDA VE İHRACAT BEDELLERİNİN TAHSİLİNDE SORUMLULUK
XII.İHRACAT HESABININ KAPATILMAMASI HALİNDE YAPILACAK İŞLEM
XIII.DÖVİZ BEYAN TUTANAĞI (DBT)
XIV.KISALTMALAR
XIV.KAYNAKLAR
I.KAMBİYO MEVZUATINA İLİŞKİN GENEL BİLGİ
a)Yürürlükteki Kambiyo Mevzuatı
Kambiyo sistemi, daha ziyade dışarıya karşı ülke sanayi ve hizmet sektörlerini korumak, ithalatı ve dışarıdan gelecek hizmetleri belli seviyelerde tutarak dış ticareti dengede tutmak ve ihracat gelirlerini izlemek amacıyla kullanılmaktadır.
- Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar (Karar Numarası : 89/14391) 11 Ağustos 1989 tarih ve 20249 numaralı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
- Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar’a Ek Karar (Karar Numarası : 98/12217) 31 Aralık 1998 tarih ve 23570 (Mükerrer) numaralı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
- Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar’a Ek Karar (Karar Numarası : 2001/2890) 28 Ağustos 2001 tarih ve 24507 numaralı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
- Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar’a İlişkin Tebliğ (Tebliğ Numarası : 91-32/5) 20 Haziran 1991 tarih ve 20907 numaralı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
- Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar’a İlişkin 91-32/5 numaralı Tebliğ’de Değişiklik Yapılmasına İlişkin Tebliğ (Tebliğ Numarası : 93-32/10) 10 Eylül 1993 tarih ve 21694 numaralı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
- Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar’a İlişkin 91-32/5 numaralı Tebliğ’de Değişiklik Yapılmasına İlişkin Tebliğ (Tebliğ Numarası : 99-32/24) 4 Aralık 1999 tarih ve 23896 numaralı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
- Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar’a İlişkin 91-32/5 numaralı Tebliğ’de Değişiklik Yapılmasına İlişkin Tebliğ (Tebliğ Numarası : 2001-32/26) 13 Eylül 2001 tarih ve 24522 numaralı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
- Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar’a İlişkin Tebliğ (Tebliğ Numarası : 32/7) 9 Ocak 1993 tarih ve 21460 numaralı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
- Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar’a İlişkin Tebliğ (Tebliğ Numarası : 97-32/21) 7 Kasım 1997 ve 23163 numaralı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
- Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar’a İlişkin 97-32/21 Numaralı Tebliğ’de Değişiklik Yapılmasına İlişikin Tebliğ (Tebliğ Numarası:99-32/237) 24 Nisan 1999 ve 23675 numaralı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
- Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar’a İlişkin Tebliğ (Tebliğ Numarası : 2000-32/25) 16 Mayıs 2000 tarih ve 24051 numaralı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
b)Kambiyo İle İlgili Tanımlar
Kambiyo: Kelime anlamıyla kambiyo, nakit para veya para yerine geçen her türlü araç ve senetlerin alım ve satımını ifade eder. Kambiyo kavramını iki anlamı ile değerlendirmek gerekmektedir. Milli para ve yabancı paraların dolaşımına ilişkin olarak kambiyo; para yerine geçen ve ödeme aracı olarak kullanılabilen her türlü bono, çek, poliçe ve diğer menkul kıymetler anlamında kambiyo olarak tanımlanabilir.
Kambiyo Mevzuatı: Para ve diğer menkul kıymetler ile maden ve taşların iç piyasada tedavülü ve memleketten ihraç veya memlekete ithaline ilişkin usul ve esasları düzenleyen hukuki metinler bütününe kambiyo mevzuatı denilir.
Efektif: Banknot şeklindeki bütün yabancı ülkeler paralarını ifade eder.
FOB (Free on board): Malların belirtilen yükleme limanında gemi bordasına aktarılmasıyla satıcının teslim yükümlülüğünün yerine getirildiği anlamına gelir.
CIF (Cost, insurance, freight): Satıcının, mal bedeli ve navlunun yanısıra taşıma sırasında malların kayıp ve hasar riskine karşı deniz sigortası sağlama yükümlülüğü olduğu anlamına gelir.
CFR (Cost and freight): İşleme konu olan malların, belirlenen varış yerine kadar taşınması için gerekli olan masrafları ve navlun bedelini satıcının ödemesi anlamına gelir.
Döviz: Efektif dahil yabancı parayla ödemeyi sağlayan her nev’i hesap, belge ve vasıtaları ifade eder.
Merkez Bankası: Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası ve şubelerini ifade eder.
Özel Finans Kurumları: 16.12.1983 tarihli, 83/7506 Sayılı Kararname’nin eki karar uyarınca tesbit edilen usul ve esaslar çerçevesinde sermayelerine ilaveten yurt dışından ve içinden fon toplayarak ekonomiye fon tahsis eden anonim şirket şeklindeki mali kuruluşları ifade eder.
Konvertibl Dövizler: Uluslararası para piyasalarında bütün ülkelerce kabül gören ve bu sebeble bir diğer ülke parasına serbestçe çevrilebilme imkanına sahip dövizlerdir.
Döviz Alım Belgesi (DAB): İhracat bedellerinin ve ihracatçının bankası tarafından talep edilen banka komisyonlarının alışı yapılırken düzenlenen belgeye denir.
Döviz Satım Belgesi (DSB): Dışarıya ödenen ithalat bedelleri, aracı komisyoncunun komisyonları, yurtiçindeki bankanın yurtdışındaki muhabir şubelerinin talep ettiği komisyonlar, vb. için düzenlenen belgeye denir.
Döviz Tevdiat Hesabı (DTH): Gerek yurt dışında gerek yurt içinde yerleşik gerçek veya tüzel kişilerin serbest tasarruflarında bulunan döviz veya efektiflere banka veya özel finans kurumlarında açtırdıkları tevdiat hesaplarıdır. Bu hesaplardaki dövizlerin kullanımı serbesttir.
II.İHRACAT BEDELLERİNİN TAHSİLİ
Ticari amaçlarla ihraç edilen malların bedelinin, 32 Sayılı Karar’da öngörülen haller ve Karar’a ilişkin Tebliğ’de belirtilen mücbir sebeplerden kaynaklanan gecikmeler hariç, fiili ihraç tarihinden itibaren en çok 180 gün içinde ihracatçılar tarafından yurda getirilerek bankalara veya özel finans kurumlarına, Türk parası olması halinde tevsik edilmesi, döviz olması halinde ise satılması zorunludur. Ancak ihraç bedeli dövizin % 70’inin fiili ihraç tarihinden itibaren 90 gün içerisinde getirilerek bankalara veya özel finans kurumlarına satılması halinde, kalan % 30’una tekabül eden kısmı üzerinde ihracatçılar serbestçe tasarrufta bulunabilirler.
TRL’yle tahsil edilecek ihracatta, ihracat bedellerinin tamamının tahsil edilmesi zorunludur.
İhracat bedeli konvertibl dövizlerin alışı ihracatçı ile banka arasında mutabık kalınan serbest kur üzerinden DAB düzenlemek suretiyle yapılır.
Fiili ihraçtan sonra ihraç fiyatlarında lehte değişiklik yapılması halinde, ihracatçının talebi üzerine bu farkların ihracat bedeli olarak alışının yapılabilmesi için, bu farka ilişkin veya bu farkı da içeren fatura ibraz edilmelidir.
İhracat bedelinin, en geç bedel getirme süresi sonunda alışı yapılmak kaydıyla ihracatçı adına açılacak DTH’na alınması ve bu hesapta tutulması mümkün olup, bu hesaptan kısmen veya tamamen ihracat bedeli olarak alış yapılabilir.
Bir ihracatçı firmanın vekili bulunan kişi veya firmalar adına yurt dışından gelen döviz veya efektiflerle açılan DTH’lardan, vekaletnamenin fiili ihraçtan önce düzenlenmesi şartıyla vekili bulunan ihracatçı firma adına ihracat bedeli alışı yapılabilir.
Ancak işlenmemiş altın ve hizmet (taşıma hizmetleri,sigorta, turizm gelirleri vb.) ihracında ihracat bedellerinin yurda getirilmesi yükümlülüğü aranmaz. Bu itibarla CFR, CIF teslim şekline göre yapılan ihracatta navlun ve sigorta bedelleri bir hizmet ihracı kabul edilerek ihracatçının serbest kullanımına bırakılmıştır.
İhracat bedelleri, konvertibl döviz veya TRL olarak TPKK Mevzuatı çerçevesinde ihracatçı ile ithalatçı arasındaki sözleşmeye ve uluslararası kurallar ile bankacılık teamüllerine göre tahsil edilir.
III.İHRACAT BEDELLERİNİN TAHSİL SÜRELERİ
a)Genel Esaslar
Sürelerin hesaplanmasında, işlemin yapıldığı gün hesaba katılmaz; hesaplama ertesi günden itibaren başlar. İhracat bedellerinin tahsil edildiği tarih DAB’nin düzenlendiği tarihtir.
b)Tahsil Süreleri
-Peşin Döviz Karşılığı İhracat
Peşin döviz karşılığında ihracatın 18 ay içinde gerçekleştirilmesi zorunludur. Ancak, gemi inşa ve ihraç (hazır gemi hariç) bedeli olan peşin dövizlerde bu süre 24 aydır. Dahilde İşleme İzin Belgesi ve Vergi, Resim ve Harç İstisna Belgesi kapsamında ihracat, ihracat sayılan satış ve teslimler ile döviz kazandırıcı hizmet ve faaliyetlerle ilgili olarak sağlanan peşin dövizlerin kullanım süresi belge süresi (ek süreler dahil) kadardır.
İade edilen veya süresi içinde ihracatı gerçekleştirilemeyen peşin dövizler prefinansman hükümlerine tabi olur. Prefinansman hükümlerine tabi hale gelen peşin dövizlerin, ihracat taahhüt sürelerinin ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde uzatılması halinde, alıcının muvakafat etmesi kaydıyla kullanım süreleri de verilen ek süre kadar uzatılmış sayılır.
-Özelliği Olan İhracat
a)Yurtdışına müteahhit firmalarca yapılacak ihracat ile kitap, gazete, mecmua, pul ihracında bedellerin 365 gün içinde,
b)Konsinye veya müşterek hesap yoluyla yapılacak ihracatta kesin satışını,
c)Uluslararası fuar, sergi ve haftalara bedelli olarak satılmak üzere gönderilen malların bedellerinin gönderildikleri fuar, sergi veya haftanın bitimi,
d)Serbest bölgelere veya gümrüksüz antrepolara yapılacak ihracatta mal bedelinin fiili ihracını, müteakip 180 gün içinde, yurda getirilerek bir bankaya veya özel finans kurumuna satılması zorunludur.
Ticari geçici ihracata ait hesaplar bankalar veya özel finans kurumlarınca mukabil ithalata ait ithal belgelerine istinaden kapatılır. Yurt dışına ticari geçici ihracı yapılan malların verilen süre veya ek süre içinde yurda getirilmemesi halinde, bedellerinin süre bitiminden itibaren 90 gün içinde yurda getirilerek bir banka veya özel finans kurumuna satılması zorunludur.
-Konsinyasyon Veya Müşterek Hesap Yolu İle Yapılan İhracat Konsinyasyon veya müşterek hesap yoluyla yapılan ihracatta, ihracatçılar, ihraç edilen malların kesin satışını müteakip;
1-Satış fiyatı, satılan miktar ve satış bedelini,
2-Depolama, bakım, fümügasyon, muhafaza ve satış masrafları ile satışa ait diğer masrafları (ambalaj malzemesi bedelleri dahil),
3-Varsa fire miktarını,
4-Satış komisyonlarının oran ve tutarını,gösterir konsinyatörler tarafından düzenlenmiş kesin satış faturaları ile döviz alım belgelerini gümrük çıkış beyannamesinde beyan edilen ihracata aracılık edecek banka veya özel finans kurumlarına ibraz ederek hesaplarını kapatmak zorundadırlar.
-Kredili Veya Kiralama Yolu İle Yapılan İhracat
Yürürlükteki İhracat Rejimi ve Finansal Kiralama (leasing) Mevzuatı çercevesinde kredili veya kiralama yoluyla yapılan ihracatta, ihracat bedelinin kredili satış veya kiralama sözleşmelerinde belirtilen süreleri izleyen 30 gün içinde yurda getirilerek bankalar veya özel finans kurumlarına satılması zorunludur. İhracat bedelinin tahsiline ilişkin usul ve esaslar Merkez Bankası’nca belirlenir.
-Kıymetli Maden ve Taşların İhracı
Ziynet ve süs eşyası dışındaki işlenmiş altının geçici ihracı gümrük idarelerine başvurulmak suretiyle gerçekleştirilmektedir. Ziynet ve süs eşyası dışındaki işlenmiş altının geçici ihracı karşılığında işlenmemiş altın ithali talepleri, geçici ihracat yapılan yurt dışındaki ilgili rafineri veya kuruluşun belgesine istinaden gümrük idarelerince sonuçlandırılır.
Geçici olarak ihraç edilen ziynet ve süs eşyası dışındaki işlenmiş altının ihraç tarihinden itibaren 180 gün içinde işlenmemiş altın olarak ithal edilmemesi halinde bedelinin genel esaslar dahilinde yurda getirilmesi zorunludur.
Kıymetli madenler, taşlar ve eşyaların dış ticaret rejimi esasları dahilinde Türkiye’ye ithali ve ihracı serbesttir. Ancak, işlenmemiş altının ithal ve ihracında gümrük idarelerine beyan verilmesi esas olup, ithalat ve ihracat rejim hükümleri ve ilgili yönetmelik hükümleri uygulanmaz. İşlenmemiş altının ithali, Merkez Bankası ve Altın Borsası Aracılık Belgesi bulunan bankalar tarafından yapılır.
Kıymetli madenler, taşlar ve eşyaların yurt içinde alım ve satımı serbesttir.
İşlenmemiş altın ihracatında, ihracat bedellerinin yurda getirilmesi zorunlu değildir.
IV.EK SÜRELER
İhracat bedellerinin süresi içinde tahsil edilerek bankalara satılmasına engel olan ve aşağıda belirtilen “mücbir sebep halleri” nde bu durumu tevsik eden belgelerle müracaat edildiği takdirde mücbir sebep hallerinin devamı müddetince kambiyo müdürlüklerince 3’er aylık dönemler itibariyle ek süre verilebilir.
Aşağıda belirtilen mücbir sebep halleri dışında kalan haklı durumların varlığı halinde ihracat bedelinin tahsiline ilişkin ek süre talepleri Hazine Müsteşarlığı’na (HM) yapılır. HM, uygun görmesi halinde bedellerin tahsil süresini uzatabileceği gibi konvertibl döviz olarak gelen bedellerin alışında uygulanacak kuru da belirleyebilir.
a)Mücbir Sebep Halleri
1-İthalatçı veya ihracatçı firmanın infisahı, iflası, ithalatçı firmanın konkordato ilan etmesi ve şahıs firmalarında firma sahibinin ölümü,
2-Grev, lokavt, avarya hali,
3-İthalatçı memleket resmi makamlarının karar ve işlemleri dolayısıyla ihracat bedellerinin gelmemesi,
4-Tabii afet, harp ve abluka hali,
5-Malların kaybı, hasara uğraması veya imha edilmesi,
6-İhtilaf nedeniyle dava açılması veya tahkime başvurulması.
b)Mücbir Sebep Hallerinin Tevsiki
Yukarıda belirtilen mücbir sebep hallerinden (1) ve (6) durumlarının yetkili mercilerden, (2) ve (4) durumlarının ithalatçının bulunduğu memleketin resmi makamlarından veya mahalli odaca tasdik edilmiş olmak kaydıyla alıcı veya ithalatçı firmadan (harp ve abluka hali hariç), (3) durumunun ithalatçının bulunduğu memleketin resmi makamlarından, (5) durumunun ise sigorta şirketlerinden, uluslararası gözetim şirketlerinden veya ilgili ülke resmi makamlarından alınmış belgelerle tevsik edilmesi şarttır.
Mücbir sebep halleri ile ilgili olarak yurt dışından temin edilecek belgelerin dış temsilciliklerimizce veya Lahey Devletler Özel Hukuku Konferansı çerçevesinde hazırlanan Yabancı Resmi Belgelerin Tasdik Mecburiyetinin Kaldırılması Sözleşmesi hükümlerine göre onaylanmış olması gerekir.
V.YURDA GETİRİLMESİ ZORUNLU İHRACAT BEDELLERİNDEN YAPILABİLECEK TERKİNLER
Her bir ihracat partisindeki;
a)Haklı ve mücbir sebeplerin varlığı aranmaksızın, 50.000 ABD Doları veya eşitine kadar noksanlıklarda aracı bankalar veya özel finans kurumlarınca ,
b)Yukarıda belirtilen mücbir sebep halleri gözönünde bulundurulmak suretiyle 100.000 ABD Doları veya eşitine kadar noksanlıklarda kambiyo müdürlüklerince ,
c)İlgili ihracatçının bir önceki takvim yılında veya cari yılda getirdiği döviz tutarının %1’ne (yüzdebirine) kadar noksanlıklarda mücbir sebeblerin varlığı aranmaksızın kambiyo müdürlüklerince, ihracat hesapları kapatılır.
Bunun dışında kalan ihracat taahhüt hesabının kapatılmasına ilişkin terkin talepleri, mücbir sebepler ve haklı durumlar gözönünde bulundurulmak suretiyle Hazine Müsteşarlığı’nca incelenip sonuçlandırılır.
VI.YURDA GETİRİLMESİ ZORUNLU İHRACAT BEDELLERİNDEN YAPILABİLECEK İNDİRİMLER
a)İhracatla ilgili navlun, sigorta primi, ardiye, depolama, antrepo, gümrük resmi, harç ve faktoring masrafları ile uluslararası para piyasalarında geçerli faiz oranlarını geçmemek üzere iskonto giderleri gibi masraflar için yapılacak indirimler ile konsinyasyon veya müşterek hesap yoluyla ihraç edilen mallarla ilgili nakil, muhafaza, bakım, fümügasyon, rafa, satış ve benzeri masrafların,
b)Ticari teamüllerin gereği olarak satış akdinde veya akreditiflerde ayrıca varış yerinde tartı ve analiz yapılması şartı bulunuyorsa, tartı ve analiz sonucunda tespit edilen vezin noksanlığı veya kalite farkı ile ekspertiz ve tahkim ücretleri ve rafa (maniplasyon) masraflarının (hariçteki gözetme şirketleri ücretleri dahil) ,
Mal bedelinden mahsubu veya görünmeyen işlemlere ilişkin hükümler çerçevesinde döviz transferi talepleri bankalar veya özel finans kurumlarınca incelenip sonuçlandırılır.
c)Fiili ihraç tarihinden itibaren 180 gün içinde yurda getirilen ihracat bedelleri, bağlı muamele hükümleri saklı kalmak kaydıyla, ihracatçının ithalat bedelleri ve görünmeyen işlemlere ilişkin giderleri ile mahsup edilebilir.
Dış ticaret mevzuatı hükümleri çerçevesinde gerçekleştirilen mal ihraç ve ithalinde, tarafların aynı kişiler olması ve ihraç bedellerinin yurda getirilme süresi içinde kalınması kaydıyla, mal ihraç ve ithal bedellerinin mahsubu mümkündür.
Bunun dışında kalan talepler Hazine Müsteşarlığı’nca incelenip sonuçlandırılır.
İhracat bedellerinden mahsuba izin verilen hallerde, ihracat bedelleri süresi içinde yurda getirilmiş sayılır. Mahsuba tabi tutulan kısım için mahsup tarihinde geçerli döviz alış kuru üzerinden döviz alım ve satım belgeleri düzenlenir.
VII.İHRACAT BEDELLERİNİN SÜRESİ İÇİNDE YURDA GETİRİLMEMESİ HALİNDE KUR FARKININ DESTEKLEME FİYAT İSTİKRAR FONUNA (DFİF) YATIRILMASI
İhracat bedeli dövizlerin süresi içinde yurda getirilmemesi nedeniyle Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu’na yatırılması gereken kur farkları bankalar veya özel finans kurumlarınca 10 iş günü içinde Merkez Bankası’na devredilir.
Söz konusu 10 günlük sürenin hesaplanmasında işlemin yapıldığı gün hesaba katılmaz.
Bu süre içinde devredilmeyen kur farkları ile ilgili olarak gecikme zammı tahsil edilir.
Ancak ;
Yukarıda belirtilen mücbir sebep hallerinden (1), (2), (3), (4) ve (5) durumlarının varlığı halinde, fiili ihraç tarihinden itibaren yasal döviz getirme süresi içinde meydana geldiğinin ilgili kambiyo müdürlüğüne tevsik edilip ek süre alınması durumunda, verilen ek süreler içinde getirilen ihracat bedeli dövizlerin alışı ile,
Mücbir sebep hallerinden (6) durumun varlığı halinde ilgili kambiyo müdürlüğünün vereceği 90 günlük ihtarname süresi sonuna kadar yurtdışında dava açıldığının veya tahkime başvurulduğunun tevsiki durumunda, mahkeme veya hakem kararının sonucuna bağlı olarak getirilen ihracat bedeli dövizlerin alışında, cari kur uygulanır.
İlgili ihracatçının bir önceki takvim yılında veya cari yılda getirdiği döviz tutarının %1’ine kadar noksanlıklarda mücbir sebeplerin varlığı aranmaksızın kambiyo müdürlüklerince terkin edilen ihracat bedeli dövizlerin, terkin tarihinden itibaren 180 gün içinde yurda getirilmesi halinde ihracat bedeli olarak cari kurdan ilgililerine ödeme yapılır.
Yukarıda belirtilen haller dışında kalan cari kur uygulamasına ilişkin talepler, kabul edilecek haklı durumlar gözönünde bulundurulmak suretiyle Hazine Müsteşarlığı’nca incelenip sonuçlandırılır.
VIII.MAHSUBEN ÖDEME
İhracatçının ithalat bedellerinin ve görünmeyen işlemlere ilişkin giderleri ile yurt dışından sağladıkları döviz kredilerinin (faiz dahil) kısmen veya tamamen mal ve/veya hizmet ihracı bedeli dövizlerle mahsuben ödenmesi aşağıda açıklanan esas ve usuller çerçevesinde mümkündür.
1-İhracat bedellerinin fiili ihraç tarihinden itibaren 180 gün içinde muhabir hesaplarına alacak verilmiş olması (ihracat bedellerinin efektifle ödendiği işlemlerde efektiflerin bankalara tevdi edilmiş olması) ve mahsup talebinin de bu süre içinde yapılmış olması gerekir.
2-Hizmet ihracı bedellerinin tahsili zorunlu olmadığından bu bedeller için mahsup talebi herhangi bir süreyle sınırlı değildir.
3-Mal ve hizmet ihracı bedellerinin mahsuben ödemede kullanılacak kısmının alışının yapılmamış (TRL’ye çevrilmemiş) olması şarttır.
4-Mahsuben ödemede kullanılabilecek azami döviz tutarı TCMB’ye yapılacak zorunlu döviz devri tutarından sonra kalan tutardır. Ancak, zorunlu döviz devrinin mükellefi bankalar olduğundan süresi içinde bu mükellefiyetin bankalarca kendi pozisyonlarından karşılanmak suretiyle yerine getirilmesi halinde ihraç bedeli dövizlerin tamamının mahsuben ödemede kullanılması mümkündür.
5-İhracat bedeli dövizlerin fiili ihraç tarihinden itibaren 180 gün içinde tahsil edilerek DTH’ye alınması halinde bu dövizler 180’inci günün sonuna kadar mahsuben ödemede kullanılabilir.
6-Aramızda ikili hesap ilişkisinin devam ettiği ülkelere gerçekleştirilen ve bedelleri bu hesaplardan ödenen mal ve hizmet ihracına ilişkin dövizler ile prefinansman kredisi ve peşin dövizler mahsuben ödemede kullanılamaz.
7-Aracı ihracatçı vasıtasıyla yapılan ihracatta, ihracatçının onayı ve imalatçı firma ünvanının GB’de kayıtlı olması şartıyla ihracat bedelleri, imalatçının yukarıda sayılan bütün döviz giderlerinin mahsuben ödenmesinde kullanılabilir. Bu durumda DAB ihracatçı, DSB’de imalatçı firma adına düzenlenir.
8-İhracat bedelinin mahsuben ödemede kullanılabilecek tutarının ithalat bedelini karşılamaması durumunda bakiye ithalat bedeli genel esaslar dahilinde ödenir.
9-Mahsup işleminde aynı kur üzerinden DAB ve DSB düzenlenir.
Mahsuben ödemede kullanılacak (alışı yapılacak) dövizle mahsuben ödenecek giderlerle ilgili döviz cinsinin farklı olması halinde mahsuben ödenecek azami tutar TCMB çapraz kuru esas alınmak suretiyle tespit edilir. Bu durumda DAB alışı yapılan, DSB transfer edilen döviz cinsinden düzenlenir.
IX.DÖVİZ TEVDİAT HESABI (DTH)
Gerek yurt dışında gerek yurt içinde yerleşik gerçek veya tüzel kişilerin, serbest tasarruflarında bulunan döviz veya efektiflerle, banka veya özel finans kurumlarında açtırdıkları tevdiat hesaplarıdır. Bu hesaplardaki dövizlerin kullanımı serbesttir.
Kural olarak bu hesaplardaki dövizlerin ihracat bedeli olarak alışı yapılamaz. Bir başka ifadeyle, ihracatçı, yaptığı ihracat sebebiyle üstlendiği kambiyo taahhüdünü, kendisi veya bir üçüncü kişi adına açılmış DTH’deki dövizleri banka sitemine devretmek suretiyle yerine getiremez.
Ancak bu kuralın istisnaları vardır;
a)Dışarıda yerleşik gerçek veya tüzel kişiler adına açılan DTH’lerden, bu hesaptaki dövizlerin yurt dışından geldiğinin tesbiti kaydıyla hesap sahibinin talimatına uygun şekilde ihracat bedeli ödenebilir.
Türkiye’ye ithal edilen mal bedelleri ile görünmeyen işlemlere ilişkin transferlere konu döviz ödemeleri, dışarıda yerleşik kişiler adına açılan DTH’lere muhabir bankaların veya hesap sahibi kişilerin talimatı üzerine tevdi edilebilir. DTH’lere yatırılacak bu bedeller, yurt dışından gelmiş döviz olarak kabul edilir.
b)Yurt dışında taahhüt faaliyetlerinde bulunan Türk firmalarının sıfatlarını tevsik etmeleri kaydıyla yurda getirilmesi zorunlu olmayan dövizlerle açtıracakları DTH’den ihracat bedeli olarak alış yapılabilir.
c)İhracat bedelinden ihracatçının serbest tasarrufuna bırakılan en çok % 30 oranındaki tutarlarla açılan DTH’den, aynı ihracat partisi için ilave döviz alışı yapılabilir. Bakiye döviz alışı hangi tarihte yapılırsa yapılsın ihracatçıya DFIF’e herhangi bir kur farkı tahsil edilmeksizin serbest kurdan ödeme yapılır.
d)İhracat bedelinin yurda getirilmesi (banka veya özel finans kurumuna devredilmesi) için tanınan süre sonuna kadar alışı yapılmak kaydıyla ihracatçı adına yurt dışından gelen ihraç bedeli dövizler DTH’ye aktarılabilir.
e)Bir ihracatçı firmanın vekili bulunan kişi veya firmalar adına yurt dışından gelen döviz veya efektiflerle açılan DTH’lerden, vekaletnamenin fiili ihraçtan önce düzenlenmesi şartıyla vekili bulunan ihracatçı firma adına ihracat bedeli alışı yapılabilir.
f)Türkiye’de yerleşik sayılmakla birlikte yurt dışında serbest meslek ve müstakil iş sahibi olarak çalışan kişiler adına yurt dışından geldiği tespit edilen dövizlerle açılan DTH’lerden, aynı kişiye yapılan ihracatın bedelleri ödenebilir.
X.İHRACAT HESABININ KAPATILMASI VE İHBAR
Genel olarak yurt dışına ticari amaçla mal ihracında, bedelleri yurda getirilme süresi içinde gelen ihracat ile ilgili hesaplar aracı bankalar veya özel finans kurumlarınca kapatılır.
Süresi içerisinde kapatılmayan hesaplar aracı bankalar veya özel finans kurumlarınca 10 iş günü içinde muamelenin safhalarını belirten taahhütlü bir mektup göndermek veya makbuz mukabili teslim etmek suretiyle ilgili kambiyo müdürlüğüne ihbar edilir.
Kambiyo müdürlüklerince, ihbarı müteakip 20 iş günü içerisinde ilgililere ihracat hesaplarının kapatılmasını teminen 90 gün süreli bir ihtarname gönderilir. Bu süre içerisinde hesapların kapatılması veya mücbir sebep halinin belgelendirilmesi gerekir.
XI.İHRACAT HESABININ KAPATILMASINDA VE İHRACAT BEDELLERİNİN TAHSİLİNDE SORUMLULUK
İhracat bedellerinin tahsilinden ve ihracat hesaplarının bedel getirme süresi içinde (ek süreler dahil) kapatılmasından ihracatçılar (faktoring işlemlerinde faktör kuruluş) sorumludur.
İhracata aracılık eden bankalar ihracat bedellerinin tahsilini izlemekle yükümlü olduklarından gerekli tedbirleri almak zorundadırlar.
Bir banka ihracata aracılık etme konusunda ihracatçıyla bir hukuki ilişkiye girmemiş olmakla birlikte kendisine gümrüklerce GB’yle ilgili bilgi gönderilmişse bu banka da ihracat hesabının kapatılmasının takibiyle görevli ve sorumludur.
DFİF’e prim kesintisi yapılan malların ihracatında, bankalar mal bedellerinin tahsil edilerek alışının yapılması için gerekli tedbirleri almak zorundadırlar.
XII.İHRACAT HESABININ KAPATILMAMASI HALİNDE YAPILACAK İŞLEM
Kambiyo taahhüdünün süresi içinde (ek süreler dahil) yerine getirilmemesi halinde bankalarca açık bulunan ihracat hesapları 10 iş günü içinde ilgili kambiyo müdürlüklerine ihbar edilmektedir. Kambiyo müdürlüklerince de ihbarı müteakip 20 iş günü içinde ilgililere ihracat hesaplarının kapatılmasını teminen 90 gün süreli ihtarname gönderilmektedir. Bu süre içinde ihracat hesabının kapatılmaması halinde ihracatçılara 1567 Sayılı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkındaki Kanun’un 3. Maddesinde birtakım cezalar öngörülmüştür.
Genel olarak kambiyo suç ve cezaları ikiye ayrılmaktadır ;
a)Bakanlar Kurulu’nca alınan kararlara aykırı hareket etmek veya bu kararlardan doğan sorumluluklarını yerine getirmemek.
b)Her türlü mal, kıymet, hizmet ve sermaye ithal ve ihraç edenlerden veya bu işlemlere aracılık edenlerden bu işlemlerden doğan alacaklarını yurda getirmemek, ithalat, ihracat ve diğer döviz veya Türk parası kaçırmak maksadı ile muvazalı işlemlerde bulunmak.
1567 Sayılı Kanunun 3’üncü maddesinde tanımlanan kambiyo suç ve cezaları uygulamasında dövizlerin rayiç bedelinin tespitinde, suç tarihinde geçerli döviz alış kurları uygulanır. Hükmolunacak para cezasına, suç tarihi ile tahsil tarihi arasındaki süreler için 6183 Sayılı kanuna göre tespit edilen gecikme zammı oranında, para cezası ile birlikte tahsil olunmak üzere, gecikme faizi uygulanır. Gecikme faizinin hesaplanmasında ay kesirleri nazara alınmaz.
Suçların tekerrürü halinde verilecek cezalar iki kat olarak hükmedilir.
Bu kanuna göre gerçek ve tüzel kişiler hakkında hükmolunacak para cezalarıyla yine bu kanuna göre alınan kararlar uyarınca tahsili gereken alacaklar hakkında 6183 Sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri uygulanır.
XIII.DÖVİZ BEYAN TUTANAĞI
İhracatın finansmanı amacıyla ihracatçı ve bunların adına hareket eden şahısların Türkiye’ye girişlerinde beraberlerinde döviz getirmeleri halinde veya Gümrük Yönetmeliği’nin 1380’inci maddesinin 2. bendine göre gümrük (çıkış) beyannamesi düzenlenen yakıt, kumanya ve diğer eşya teslimlerine ilişkin bedellerin efektif olarak getirilmesi halinde de bankalarca döviz alışının yapılabilmesini teminen söz konusu teslimlere ilişkin getirilen efektifler için de bu durumu, gümrük idarelerinden alacakları bir belge ile kambiyo mercilerine tevsik etmeleri gerekmektedir.
Ancak mevcut belgelerin tek tip düzenlenmemesi nedeniyle bankalarca ihracat bedeli peşin dövizlerin veya ihracı gerçekleşmiş eşyaya ilişkin olarak daha sonradan yolcu beraberinde getirilen dövizlerin tahsilatı sırasında, söz konusu belgelerin sağlığından şüpheye düşüldüğü anlaşıldığından bahisle;
1-T.P.K.K Hakkında 32 sayılı Karar hükümlerine göre yurda girişinde yanında ihracat karşılığı döviz bulunduğuna ilişkin beyanda bulunmak isteyen yolcular bu genelge ekinde bir örneği bulunan “Döviz Beyan Tutanağı” nı iki nüsha olarak doldurup imzalayacak ve görevli memurlara vereceklerdir.
2-Görevli muayene memuru ve müdür yardımcısı tarafından, beyanın uygunluğu sağlandıktan sonra tutanak, kendileri tarafından da imzalanıp bir örneği yolcuya verilecek ve bir örneği de idarede muhafaza edilecektir.
3-Söz konusu, döviz beyan tutanakları, sayı ve gün verilerek bir deftere kaydedilecek, bankalarca teyit istenmesi halinde gümrük idaresi tarafından gerekli bilgi verilecektir.
XIV.KISALTMALAR
DAB: Döviz Alım Belgesi
DBT: Döviz Beyan Tutanağı
DFİF: Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu
DSB: Döviz Satım Belgesi
DTH: Döviz Tevdiat Hesabı
GB: Gümrük Beyannamesi
HM: Hazine Müsteşarlığı (Banka ve Kambiyo Gn. Md.)
TCMB: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası
TPKK: Türk Parasının Kıymetini Koruma Kanunu
FOB: Gemi Bordasında Teslim
CIF: Mal Bedeli, Sigorta, Navlun
CFR: Mal Bedeli ve Navlun
